नुवाकोट जिल्लाको दुप्चेश्वर गाउँपालिकामा अवस्थित दुप्चेश्वर महादेव मन्दिर धार्मिक, सांस्कृतिक र आध्यात्मिक दृष्टिले अत्यन्त सम्मानित शक्तिपीठका रूपमा स्थापित छ। भिरालो पहराको कडा शिलामा स्वभावतः प्रकट भएको शिवलिङ्ग यहाँको प्रमुख पहिचान हो, जसलाई अलौकिक शक्तिले युक्त दिव्यस्थल मानिन्छ। यस कारणले दुप्चेश्वर महादेव “इच्छापूर्ति गर्ने महादेव”का रूपमा भक्तजनबीच अगाध श्रद्धाका साथ पूजिनुहुन्छ।

स्थानीय धार्मिक परम्परा र दीर्घकालीन जनमान्यताअनुसार, सच्चा हृदय र श्रद्धाका साथ मन्दिरमा प्रवेश गरी निखालस भावले पूजाआराधना गर्ने भक्तजनहरूको मनोकामना अवश्य पूरा हुन्छ भन्ने विश्वास गहिरोसँग जरा गाडेर बसेको छ। विशेषतः सन्तान प्राप्तिको कामना राखी दम्पत्तिहरू यहाँको दर्शनमा आउने गर्दछन्। दुप्चेश्वर महादेवले शक्तिपूर्वक सन्तानको बरदान प्रदान गर्नुहुन्छ भन्ने धारणा अत्यन्त प्रचलित तथा आदरणीय छ।

पशुपतिनाथको दोश्रो रुप मानिने नुवाकोट जिल्लाको प्रसिद्ध धार्मिकस्थल दुप्चेश्वर महादेवको मेला सुरु भएको छ । जिल्ला सदरमुकामदेखि ३५ किलोमिटर पूर्वको दुप्चेश्वर गाउँपालिकामा रहेको मन्दिरमा विशेषत सन्तान नहुनेहरू सन्तान माग्न आउने गरेको विश्वास गरिन्छ । पौराणिक कथनअनुसार चार सय वर्षअघि स्थानीय एक तामाङको दुहुनो गाई हराएपछि खोजी गर्दै जाँदा पहरोमा दुध चढाइरहेको भेटिएकाले उक्त ठाउँमा दुग्धेश्वर महादेव रहेको विश्वासमा प्रत्येक वर्ष धान्य पूर्णिमाका दिन विशेष मेला लाग्दै आएको छ । मेला भर्न राजधानी काठमाडौँ, धादिङ, रसुवालगायत मुलुकका विभिन्न भागबाट भक्तजन पुग्ने गर्दछन् । मेलामा तामाङ, शेर्पा जातिका परम्परागत संस्कृतिको प्रदर्शन र स्थानीय उत्पादनहरूको बिक्री वितरण समेत हुने गरेको छ ।

मन्दिरमा दैनिक रूपमा जिल्लाभरिबाट मात्र नभई देशका विभिन्न भाग तथा विदेशमा रहेका नेपाली भक्तजनसमेतको आगमन हुने भएकाले यहाँको धार्मिक गतिविधि निरन्तर सक्रिय रहन्छ। भक्तिभावको तीव्रता र श्रद्धाको व्यापक उपस्थितिका कारण, मन्दिरमा दिनहुँ भेटी–दक्षिणाका रूपमा करिब तीन लाख रुपैयाँसम्म रकम संकलन हुने तथ्य स्थानीय सूचना–परम्परामार्फत प्रचलित छ। यसले दुप्चेश्वर महादेवप्रतिको भक्तजनको आस्था, विश्वास र महिमाको प्रभावलाई स्पष्ट रूपमा अभिव्यक्त गर्दछ।

दुप्चेश्वरको वातावरण प्राकृतिक सौन्दर्य, आध्यात्मिक शान्ति र पर्वतीय दृश्यमानताले भरिपूर्ण छ। भीरको छेउमा अवस्थित शिवलिङ्गलाई प्रकृतिद्वारा स्वयं प्रतिष्ठित गरिएको मान्यताले यो स्थानलाई अन्य शिवधामभन्दा विशिष्ट, रहस्यमय र अझ पवित्र बनाएको छ। यस कारणले दुप्चेश्वर महादेवलाई प्रकृतिनिर्मित दिव्य स्थलको रूपमा पूजा–आराधना गर्ने परम्परा प्रवेशद्वारदेखि गर्भगृहसम्म आदरपूर्वक पालन गरिन्छ।

प्रत्येक वर्ष धान्यपूर्णिमा, महाशिवरात्री तथा अन्य पर्वहरूमा यहाँ विशाल मेला लाग्ने गर्दछ, जहाँ हजारौँ भक्तजन दर्शन र पूजाको लागि आउने गर्छन्। तीर्थयात्रीहरूले भगवान् शिवका चरणमा नमन गर्दै आत्मिक शान्ति, स्वास्थ्य, समृद्धि तथा कुटुम्ब कल्याणको प्रार्थना गर्ने परम्परा दैनन्दिन धार्मिक अभ्यासको महत्वपूर्ण अङ्ग बनेको छ।

समग्रमा, दुप्चेश्वर महादेव मन्दिर नुवाकोटको धार्मिक पहिचानको केन्द्रबिन्दु मात्र होइन, नेपालभरिका भक्तजनको शक्ति, विश्वास, संस्कृति र आध्यात्मिक यात्राको शाश्वत आधारका रूपमा पनि स्थापित रहँदै आएको छ। यहाँको दिव्यता, महिमा र चमत्कारिक रहस्यले दुप्चेश्वरलाई राष्ट्रकै महत्वपूर्ण इच्छापूर्ति स्थलको मान्यता प्रदान गरेको छ।