पोखरा । गण्डकी प्रदेशको मौलिक लोकसङ्गीतको क्षेत्रमा आफ्नै सिर्जनात्मक पहिचान स्थापित गर्दै आएका लोकगायक तथा सर्जक रामचन्द्र ढकालको नयाँ सालैजो गीत ‘स्याङ्जाको बजार–२,म्हाँजु भञ्ज्याङ’ सार्वजनिक भएको छ। स्याङ्जा, पर्वत र बागलुङ जिल्लाका ऐतिहासिक, भौगोलिक, प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक पहिचानलाई समेटेर तयार गरिएको उक्त गीत सार्वजनिक भएको चार दिन भएको छ।

विशेषगरी स्याङ्जा जिल्लाको आँधीखोला गाउँपालिका–१ स्थितम्हाँजु भञ्ज्याङलाई केन्द्रविन्दुमा राखेर निर्माण गरिएको यस गीतले तीन जिल्लाबीचको भौगोलिक निकटता, सामाजिक सम्बन्ध, सांस्कृतिक विविधता र मातृभूमिप्रतिको आत्मीयतालाई मौलिक सालैजो भाकामार्फत प्रस्तुत गरेको छ।

गीतमा स्याङ्जाको म्हाँजु भञ्ज्याङसँगै राजस्वाँरा, सिरुबारी, घण्टे देउराली, बगाले, रापाकोट, दरौँ, सेतीदोभान, आँधीखोला, मोदीखोला, पर्वतका विभिन्न भूभाग तथा बागलुङ कालिकासम्मका स्थान र पहिचानलाई समेटिएको छ। यी स्थानका प्राकृतिक सौन्दर्य, धार्मिक आस्था, स्थानीय जीवनशैली र सांस्कृतिक विरासतलाई एउटै सांगीतिक सिर्जनामा जोड्ने प्रयास गरिएको छ।

गीतको शब्द तथा सङ्गीत रामचन्द्र ढकालकै रहेको छ भने स्वरमा रामचन्द्र ढकाल र शर्मिला गुरुङको सहकार्य रहेको छ। गीतको परिकल्पना समाजसेवी तथा क्याप्टेन प्रेमबहादुर गुरुङले गर्नुभएको हो।

मौलिक लोकसिर्जनामा रामचन्द्र ढकालको पहिचान

गण्डकी प्रदेशको लोकसङ्गीत क्षेत्रमा मौलिकता, स्थानीय परिवेश र सांस्कृतिक पहिचानलाई सिर्जनाको मूल आधार बनाउँदै आएका रामचन्द्र ढकालको यस गीतले उहाँको सिर्जनात्मक दृष्टिकोणलाई थप प्रस्ट पारेको छ। विशेषगरी सालैजो विधालाई आधार बनाएर आफ्नै जन्मभूमिको भूगोल, जनजीवन, प्रकृति र सांस्कृतिक सम्पदालाई गीतमा उतार्ने उहाँको प्रयास यस सिर्जनाको प्रमुख विशेषता हो।

गायनसँगै शब्द र सङ्गीत सिर्जनामा समेत सक्रिय ढकालले लोकसङ्गीतलाई केवल मनोरञ्जनको माध्यमका रूपमा मात्र नभई समाज, भूगोल, इतिहास र पुस्तान्तरण हुँदै आएको सांस्कृतिक पहिचान अभिव्यक्त गर्ने सशक्त माध्यमका रूपमा लिँदै आउनुभएको छ। आफ्नै माटोको कथा आफ्नै मौलिक शैलीमा प्रस्तुत गर्ने उहाँको सिर्जनात्मक सोचले यस गीतलाई थप विशिष्ट बनाएको छ।

परिकल्पनाकार क्याप्टेन प्रेमबहादुर गुरुङको विशेष भूमिका

यस गीतको परिकल्पनाकार समाजसेवी तथा क्याप्टेन प्रेमबहादुर गुरुङको भूमिका पनि विशेष महत्त्वपूर्ण रहेको छ। आफ्नो जन्मभूमि र पुर्खाको विरासतप्रतिको गहिरो आत्मीयता, स्थानीय भूगोलको पहिचान तथा ओझेलमा परेका गाउँबस्ती र सांस्कृतिक सम्पदालाई राष्ट्रियस्तरमा चिनाउने उद्देश्यसहित उहाँले यस सांगीतिक परियोजनाको परिकल्पना गर्नुभएको हो।

सामाजिक सेवासँगै आफ्नो गाउँ, समाज र मातृभूमिको पहिचान संरक्षण तथा प्रवर्द्धनमा चासो राख्दै आउनुभएका गुरुङले गीतमार्फत भूगोललाई भावनासँग, स्थानीय पहिचानलाई राष्ट्रिय सांस्कृतिक सम्पदासँग र नयाँ पुस्तालाई पुर्खाको विरासतसँग जोड्ने अवधारणा अघि सार्नुभएको छ।

उहाँको परिकल्पनालाई रामचन्द्र ढकालले शब्द, सङ्गीत र स्वरमार्फत सिर्जनात्मक रूप दिनुभएको हो। यस अर्थमा यो गीत एउटा कलाकारको व्यक्तिगत सिर्जना मात्र नभई मातृभूमिप्रतिको सामूहिक भावना र स्थानीय पहिचान संरक्षण गर्ने साझा सांगीतिक अभियानका रूपमा समेत लिन सकिन्छ।

गीतको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व

‘स्याङ्जाको बजार–२,म्हाँजु भञ्ज्याङ’ मनोरञ्जनका लागि तयार गरिएको सामान्य लोकगीतभन्दा फरक अवधारणामा आधारित छ। यसले स्याङ्जा, पर्वत र बागलुङका विभिन्न भूभाग, धार्मिक स्थल, नदी, खोला, पहाड र गाउँबस्तीलाई सांगीतिक माध्यमबाट एउटै सांस्कृतिक वृत्तमा जोड्ने प्रयास गरेको छ।

विशेषगरी म्हाँजु भञ्ज्याङलाई केन्द्रमा राखेर आसपासका बस्ती, सिरुबारीजस्ता सांस्कृतिक पहिचान बोकेका क्षेत्र, रापाकोट, दरौँ तथा आँधीखोला र मोदीखोलाका भूगोललाई समेट्नुले यस गीतलाई स्थानीय इतिहास, जनजीवन र भूगोलको सांगीतिक अभिलेखका रूपमा समेत महत्त्वपूर्ण बनाउने सम्भावना बोकेको छ।

आजको पुस्ताले आफ्नो जन्मभूमि, पुर्खाको इतिहास, स्थानीय भाषा, भेषभूषा, चालचलन, धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक परम्परालाई क्रमशः बिर्सँदै गएको सन्दर्भमा यस्ता सिर्जनाले स्थानीय पहिचानलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन्। गीतमा समेटिएका स्थान र परिवेशले भविष्यमा यस क्षेत्रको सांस्कृतिक तथा पर्यटन पहिचान प्रवर्द्धनका लागि समेत आधार तयार गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

मनोरञ्जनभन्दा माथि मातृभूमिप्रतिको सम्मान

गीतका सर्जक रामचन्द्र ढकालका लागि यो सिर्जना आफ्नो जन्मभूमिप्रतिको अगाध प्रेम, सम्झना र सम्मानको अभिव्यक्ति हो। आफू जन्मिएको माटो, त्यहाँका मानिस, प्रकृति, संस्कृति र पुर्खाले छाडेर गएको विरासतलाई सङ्गीतमा सुरक्षित राख्ने भावनाले गीत तयार गरिएको हो।

सालैजो नेपाली लोकसङ्गीतको मौलिक पहिचान बोकेको विधा भएकाले यसै भाकामार्फत स्थानीय भूगोल र संस्कृतिको कथा प्रस्तुत गर्नुले सिर्जनालाई थप आत्मीय र अर्थपूर्ण बनाएको छ।

‘आफ्नो माटोको कथा, आफ्नै मौलिक भाकामा’ भन्ने सिर्जनात्मक भाव बोकेको यस गीतले तीन जिल्लाका भूगोललाई मात्र जोडेको छैन, जन्मभूमिप्रतिको प्रेम, सांस्कृतिक एकता र आफ्नो पहिचानप्रतिको गर्वलाई समेत सांगीतिक रूपमा अभिव्यक्त गरेको छ।

‘स्याङ्जाको बजार–२,म्हाँजु भञ्ज्याङ’ यसरी गण्डकी प्रदेशको मौलिक लोकसङ्गीतमा स्थानीय भूगोल, इतिहास, संस्कृति र मातृभूमिप्रतिको प्रेमलाई जोड्ने एउटा अर्थपूर्ण सांगीतिक कोसेलीका रूपमा सार्वजनिक भएको छ।