काठमाडौं: नेपालको धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक पहिचानको केन्द्र पशुपतिनाथ मन्दिर परिसरमा पछिल्लो समय देखिएको एक मार्मिक यथार्थले समाजको ध्यान तानेको छ। यहाँ बसोबास गर्ने बेवारिस, वृद्ध, अपाङ्ग तथा अनाथ नागरिकहरू दैनिक जीवनयापनका आधारभूत आवश्यकताबाट वञ्चित हुँदै आएको अवस्था उजागर भएको हो।

विशेषगरी, सामान्य दिनहरूमा यी असहाय नागरिकहरूले पेटभरि भोजनसमेत गर्न नपाउने अवस्था रहेको स्थानीयहरू बताउँछन्। कतिपय दिन उनीहरू भोकै बस्न बाध्य हुने गरेको दृश्यले मानवताको गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। यद्यपि, कहिलेकाहीँ कुनै दानी वा धर्मप्रति आस्था राख्ने व्यक्तिहरूले चाडपर्व, जन्मदिन वा विशेष अवसर पारेर भण्डारा सञ्चालन गर्दा भने वातावरणमा एक प्रकारको उल्लास र सन्तोष देखिन्छ।

यही सन्दर्भमा, नेपाली व्यवसायी तथा धर्मप्रेमी आर्य विक्रम शाहले आफ्नो जन्मदिनको अवसरमा पशुपति क्षेत्रमा भण्डारा आयोजना गरेका छन्। उक्त भण्डारामा सयौँ असहाय, अपाङ्ग तथा वृद्धहरूले भोजन ग्रहण गरेका थिए। उनको यस कार्यले केवल एक दिनको राहत मात्र नभई समाजलाई गहिरो सन्देश दिएको छ—मानव सेवा नै साँचो धर्म हो।
आर्य विक्रम शाहले आफ्नो सन्देशमा भनेका छन्, “जन्मदिन केवल व्यक्तिगत खुशीको दिन होइन, समाजप्रतिको उत्तरदायित्व सम्झिने अवसर पनि हो। पशुपति जस्तो पवित्र स्थलमा कोही पनि भोकै बस्न नपरोस् भन्ने मेरो चाहना हो। यस्तो कार्य केवल एक दिनमा सीमित नभई नियमित हुनुपर्छ।”

उनको यस पहलले सामाजिक सञ्जाल र स्थानीय समुदायमा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। धेरैले उनको कार्यको प्रशंसा गर्दै यस्ता भण्डाराहरू दैनिक रूपमा सञ्चालन हुनुपर्ने आवश्यकता औंल्याएका छन्। स्थानीय एक व्यक्तिले भने, “कहिलेकाहीँ मात्र होइन, हरेक दिन यस्ता असहायले भोजन पाउनुपर्छ। यसका लागि व्यवस्थित योजना आवश्यक छ।”

यस विषयमा पशुपति क्षेत्र विकास कोष, हिन्दू महासंघ तथा नेपाल सरकार जस्ता सम्बन्धित निकायहरूको ध्यानाकर्षण हुनुपर्ने देखिन्छ। मन्दिर क्षेत्रको व्यवस्थापनसँगै सामाजिक उत्तरदायित्वलाई प्राथमिकतामा राख्दै दीर्घकालीन योजना बनाउनु आवश्यक रहेको सरोकारवालाहरू बताउँछन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, धार्मिक स्थलहरू केवल पूजा–आराधनाका केन्द्र मात्र नभई मानव सेवाका पनि केन्द्र बन्नुपर्छ। यदि राज्य, धार्मिक संस्था र निजी क्षेत्रबीच सहकार्य हुन सकेमा पशुपति क्षेत्रमा देखिएको यो समस्या दीर्घकालीन रूपमा समाधान गर्न सकिन्छ।

समग्रमा, आर्य विक्रम शाहको जन्मदिनमा गरिएको भण्डाराले एक दिनका लागि धेरैलाई राहत दिएको भए पनि यसले उठाएको प्रश्न अझ गहिरो छ—के हाम्रो समाजले हरेक दिन यस्ता असहाय नागरिकको पेट भर्ने जिम्मेवारी लिन सक्छ? यदि यसतर्फ गम्भीर पहल गरियो भने, पशुपति क्षेत्र साँचिकै मानवता र करुणाको उदाहरण बन्न सक्नेछ।